توسط : ابطال وکالتنامه بلاعزل یکی از مهمترین دعاوی حقوقی در حوزه قراردادها و اسناد رسمی است که در مراجع قضایی مطرح میشود. وکالت بلاعزل معمولاً زمانی تنظیم میگردد که میان موکل و وکیل، اعتماد کامل و رابطهای مبتنی بر اطمینان وجود داشته باشد. با این حال، در برخی موارد این اعتماد مخدوش شده و ادامه اعتبار وکالتنامه میتواند آثار حقوقی و مالی زیانباری برای موکل به همراه داشته باشد. در چنین شرایطی، طرح دعوای ابطال یا فسخ وکالتنامه بلاعزل اهمیت ویژهای پیدا میکند.
تعریف عقد وکالت
مطابق ماده ۶۵۶ قانون مدنی، وکالت عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین، طرف دیگر را برای انجام امری نایب و نماینده خود قرار میدهد. شخصی که وکالت میدهد «موکل» و شخصی که وکالت را میپذیرد «وکیل» نامیده میشود.
عقد وکالت در اصل عقدی جایز است؛ بدین معنا که هر یک از طرفین میتوانند هر زمان که بخواهند آن را فسخ کنند. موکل حق عزل وکیل و وکیل حق استعفا از وکالت را دارد، مگر اینکه این حق بهصورت قانونی از یکی از طرفین سلب شده باشد.
انواع وکالتنامه
بر اساس ماده ۳۴ قانون آیین دادرسی مدنی، وکالت ممکن است در قالب سند رسمی یا سند عادی تنظیم شود:
وکالتنامه رسمی: وکالتی است که در دفاتر اسناد رسمی یا نزد مأموران رسمی در حدود صلاحیت قانونی تنظیم میشود.
وکالتنامه عادی: وکالتی که خارج از دفاتر رسمی و بدون تشریفات قانونی تنظیم شده باشد.
بدیهی است که وکالتنامه رسمی از اعتبار و قدرت اثباتی بالاتری در مراجع قضایی برخوردار است.
وکالتنامه بلاعزل چیست؟
وکالت بلاعزل نوعی از عقد وکالت است که در آن، موکل حق عزل وکیل را از خود سلب میکند. این نوع وکالت معمولاً در معاملات مهم مانند خرید و فروش املاک، انتقال سهام یا انجام تعهدات بلندمدت مورد استفاده قرار میگیرد.
در وکالت بلاعزل، هدف اصلی ایجاد اطمینان برای وکیل است تا بدون نگرانی از عزل ناگهانی، بتواند اقدامات حقوقی مورد نظر را انجام دهد. با این حال، بلاعزل بودن وکالت بهمعنای غیرقابل فسخ بودن مطلق آن نیست.
دادخواست ابطال وکالت بلاعزل
ریاست محترم مجتمع قضایی …………..
با سلام و احترام؛
به استحضار میرساند:
اینجانب ………….. در سال ……….. بهمنظور تسهیل و تسریع در انجام امور، صرفاً جهت اخذ یک فقره وام از بانک …………..، به خوانده وکالتنامهای اعطا نمودم. این وکالتنامه با ضمانت اینجانب و با سپردن سند مالکیت منزل مسکونیام واقع در پلاک ثبتی شماره ……….. و شماره ثبت ……….. حوزه ثبتی شهرستان ……….. بهعنوان وثیقه نزد بانک تنظیم گردید.
نظر به اینکه اینجانب به دلیل سطح سواد محدود و عدم آگاهی از آثار و تبعات حقوقی، اقدام به اعطای وکالت بلاعزل نمودهام و وکالت مزبور صرفاً جهت انجام امر معین (اخذ وام بانکی) بوده است، متأسفانه خوانده پس از انجام ناقص تعهدات خود و با گذشت بیش از یک سال از تنظیم وکالتنامه، از حضور در دفترخانه جهت ابطال آن خودداری نموده و علیرغم مراجعات مکرر، از استرداد سند مالکیت که به امانت نزد ایشان میباشد امتناع میورزد.
در نهایت، پس از آخرین مراجعه، خوانده متواری گردیده و دسترسی به وی امکانپذیر نمیباشد. با توجه به مراتب فوق و بیم سوءاستفاده از وکالتنامه یادشده، صدور حکم بر ابطال وکالتنامه شماره ……….. تنظیمی در دفترخانه شماره ……….. به استناد مواد ۲۴۷ و ۶۶۳ قانون مدنی به انضمام کلیه خسارات دادرسی و هزینههای قانونی مورد استدعاست.
ضمناً نظر به وجود فوریت و احتمال ورود خسارت جبرانناپذیر در صورت استفاده از وکالتنامه مذکور، مستنداً به مواد ۳۱۰، ۳۱۸ و ۳۲۰ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی، تقاضای صدور دستور موقت مبنی بر منع هرگونه نقل و انتقال و اجرای فوری آن نیز مورد درخواست میباشد.
شرایط اعتبار وکالتنامه بلاعزل
برای معتبر بودن وکالتنامه بلاعزل، رعایت شرایط زیر الزامی است:
وجود قصد و رضای واقعی طرفین
معین و مشروع بودن موضوع وکالت
تنظیم وکالتنامه بهصورت رسمی
وجود عقد لازم یا شرط ضمن عقد لازم
مشخص بودن حدود و اختیارات وکیل
مشروعیت جهت وکالت
عدم رعایت هر یک از این شرایط میتواند زمینه ابطال یا بیاعتباری وکالتنامه را فراهم کند.
موارد فسخ و انحلال وکالتنامه بلاعزل
اگرچه وکالتنامه بلاعزل با هدف جلوگیری از عزل وکیل تنظیم میشود، اما در مواردی امکان فسخ یا بیاثر شدن آن وجود دارد، از جمله:
1. فسخ با توافق طرفین
حتی در وکالت بلاعزل، اگر موکل و وکیل بهصورت توافقی تصمیم به فسخ بگیرند، این امر کاملاً قانونی است.
2. انقضای مدت وکالت
در صورتی که برای وکالتنامه مدت معینی تعیین شده باشد، با پایان یافتن مدت، وکالت بهطور خودکار منقضی میشود.
3. از بین رفتن موضوع وکالت
چنانچه موضوع وکالت از بین برود (مانند تلف شدن ملک مورد وکالت)، وکالت نیز منتفی خواهد شد.
4. فوت یا جنون موکل یا وکیل
طبق قانون، فوت یا جنون هر یک از طرفین موجب انحلال عقد وکالت میشود، حتی اگر وکالت بلاعزل باشد.
5. سوءاستفاده وکیل از اختیارات
در صورتی که وکیل خارج از حدود اختیارات عمل کند یا به ضرر موکل اقدام نماید، موکل میتواند با اثبات سوءاستفاده، از دادگاه درخواست فسخ یا ابطال وکالتنامه را مطرح کند.
نقش عقد لازم و شرط ضمن عقد
در بسیاری از موارد، بلاعزل بودن وکالت ناشی از شرط ضمن عقد لازم است. در چنین شرایطی:
اگر عقد لازم فسخ یا اقاله شود، شرط عدم عزل نیز از بین میرود.
با بطلان یا فساد شرط ضمن عق وکالت به ماهیت اصلی خود یعنی عقد جایز بازمیگردد و قابل فسخ توسط موکل خواهد بود.
طبق ماده ۶۸۳ قانون مدنی، اگر متعلق وکالت از بین برود یا عمل مورد وکالت توسط خود موکل انجام شود، وکالت منحل میشود.
فسخ وکالتنامه بلاعزل بر اساس شرط ضمن عقد
یکی از مهمترین راههای فسخ وکالت بلاعزل، پیشبینی شروط فسخ در متن قرارداد است، مانند:
شرط فسخ در صورت تخلف یا سوءاستفاده وکیل
شرط فسخ در صورت عدم انجام تعهدات در مدت معین
شرط فسخ در صورت تغییر وضعیت موکل
در صورتی که شرط عدم عزل محدود به زمان مشخصی باشد، پس از پایان آن مدت، موکل حق عزل وکیل را خواهد داشت.
دعوای ابطال وکالتنامه بلاعزل
چنانچه وکیل خود یکی از طرفین عقد لازم باشد، موکل ناچار است برای بیاثر کردن وکالت، از طریق مراجع قضایی اقدام کند. رأی صادره در این حالت جنبه اعلامی دارد و مطابق ماده ۴ قانون اجرای احکام مدنی، نیاز به صدور اجرائیه نخواهد داشت و دفترخانه صرفاً مکلف به درج مراتب در ملاحظات سند است.
وکالتنامه بلاعزل از مهمترین و در عین حال حساسترین اسناد حقوقی در نظام حقوقی ایران محسوب میشود. هرچند اصل بر عدم امکان عزل وکیل است، اما در شرایط خاصی مانند تخلف، زوال موضوع وکالت، فسخ عقد لازم یا بطلان شرط ضمن عقد، امکان فسخ یا ابطال آن وجود دارد. به همین دلیل، پیش از هرگونه اقدام حقوقی، دریافت مشاوره تخصصی از وکیل یا مشاور حقوقی مجرب ضروری است.
ویزا سنتر با بهرهگیری از مشاوران حقوقی متخصص، آماده ارائه خدمات مشاوره و پیگیری دعاوی مربوط به ابطال وکالتنامه بلاعزل و سایر امور حقوقی میباشد.
